Reklama
  • Piątek, 15 kwietnia 2016 (11:00)

    Gruczolak przysadki mózgowej

Badanie pola widzenia często jest pierwszym krokiem do diagnozy gruczolaka.

Trzydziestoczteroletnia pani Maria zauważyła, że często uderza o framugi drzwi, nie dostrzega ścian i różnych przeszkód. Później zwróciła uwagę, że gorzej widzi po bokach. Została skierowana do okulisty, który wykonał badanie pola widzenia. Okazało się, że pacjentka ma tzw. niedowidzenie dwuskroniowe (ograniczenie pola widzenia w jego bocznych, skroniowych częściach).

Okulista skierował ją do poradni neurologicznej. W czasie badania, poza zaburzeniami pola widzenia, nie stwierdziłem odchyleń. Pacjentka podawała, że cierpi na bóle głowy i ma nieregularne miesiączki. Podejrzewając gruczolaka przysadki mózgowej, zaleciłem oznaczenie poziomu jednego z produkowanych przez nią hormonów – prolaktyny, a także rezonans magnetyczny głowy i przysadki.

Reklama

Badania potwierdziły rozpoznanie. Poziom prolaktyny był podwyższony. Pacjentka została skierowana do oddziału neurochirurgicznego i zakwalifikowana do leczenia operacyjnego.

Kwestia hormonów

Przysadka mózgowa to mały gruczoł dokrewny (czyli taki, który wydziela substancje bezpośrednio do krwi), znajdujący się w podstawie mózgu.

Sąsiaduje z nerwami wzrokowymi (a dokładnie z ich częścią zwaną skrzyżowaniem wzrokowym) i jest położony w małym zagłębieniu w czaszce, zwanym siodłem tureckim.

Znaczenie tego gruczołu jest ogromne, ponieważ jego hormony regulują wydzielanie wielu innych gruczołów: nadnerczy, tarczycy, jąder, jajników. Nowotwory przysadki mózgowej to w znacznej większości guzy łagodne, zwane gruczolakami. Guzy te mogą być hormonalnie czynne lub nie.

W zależności od tego, z jakich komórek się wywodzą, mogą wydzielać: prolaktynę, hormon wzrostu, hormon kortykotropowy, czyli pobudzający korę nadnerczy, rzadziej hormon tyreotropowy (pobudzający tarczycę).

Pozostałe guzy są hormonalnie nieczynne. Ze względu na wielkość guza, gruczolaki przysadki dzielimy na: mikrogruczolaki (poniżej 1 cm średnicy) i makrogruczolaki (powyżej 1 cm średnicy).

Rodzaje guzów

Objawy gruczolaka przysadki wynikają z jego czynności hormonalnej oraz z obecności masy guza wewnątrz czaszki. W przypadku nadmiernego wydzielania prolaktyny mogą pojawić się: zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia potencji, niepłodność.

Jeśli zmiana jest guzem somatotropowym (wydzielającym hormon wzrostu) u dzieci może wystąpić gigantyzm (nietypowo duży wzrost), a u dorosłych akromegalia – nadmierne powiększenie dłoni i stóp oraz rozrost kości czaszki. Tego rodzaju guzom mogą towarzyszyć schorzenia: cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, kardiomiopatia, osłabienie mięśni, bóle stawów, osteoporoza.

Guz kortykotropowy z kolei nadmiernie pobudza korę nadnerczy, prowadząc do wystąpienia zespołu Cushinga. Objawia się on m.in.: otyłością, rozstępami na skórze, cukrzycą, osteoporozą, nadciśnieniem tętniczym, nadczynnością tarczycy. W przypadku makrogruczolaków pojawiają się objawy związane z rozmiarem guza: bóle głowy, nudności, a przede wszystkim ograniczenie pola widzenia po bokach. Wynika to z ucisku guza na skrzyżowanie wzrokowe.

Rozpoznanie stawia się na podstawie badania obrazowego głowy – zwykle rezonansu magnetycznego. Aby dokładnie określić wielkość guza i jego położenie w stosunku do innych struktur, wykonuje się także specjalne zdjęcie celowane na przysadkę mózgową. Czynność hormonalną guza rozpoznaje się na podstawie objawów klinicznych oraz oznaczenia poziomów hormonów.

Metody leczenia

Mikrogruczolaki nieczynne hormonalnie można pozostawić do obserwacji i nie leczyć ich. Należy jednak wykonywać regularne badania kontrolne. W przypadku hormonalnie czynnych mikrogruczolaków należy zastosować leczenie regulujące pracę przysadki. W tym celu stosuje się leki hamujące wydzielanie hormonów i zmniejszające masę guza: bromokryptynę, gabergolinę (w przypadku guzów wydzielających prolaktynę), okreotyd, larneatyd (w przypadku guzów somatotropowych).

Makrogruczolaki wymagają usunięcia, ponieważ ich dalszy rozrost może doprowadzić do uszkodzenia drogi wzrokowej i ślepoty. Operację poprzedza leczenie farmakologiczne, mające na celu zahamowanie aktywności guza oraz zmniejszenie jego masy. Zabieg usunięcia guza zwykle wykonuje się z dostępu przez nos i zatokę klinową.

W trudniejszych przypadkach, gdy guz zaczyna naciekać skrzyżowanie wzrokowe, konieczne jest wykonanie operacji przez kości podstawy czaszki. Czasem, gdy nie udaje się całkowicie usunąć masy guza, na przykład ze względu na zbyt duże ryzyko uszkodzenia drogi wzrokowej, leczenie operacyjne uzupełnia się o radioterapię. Operacja zwykle pozwala całkowicie wyleczyć chorobę, a jej nawroty zdarzają się bardzo rzadko.

Nasz ekspert dr Paweł Lipko, lekarz neurolog: Gruczolak przysadki mózgowej to łagodna zmiana nowotworowa. Jego objawy różnią się w zależności od tego, czy źródłem gruczolaka jest komórka wydzielająca jeden z hormonów, czy nieaktywna hormonalnie.

Życie na gorąco

Zobacz również

  • Efekt pracy zespołu prof. Jacka Jemielitego można porównać do odkrycia radu. Takie jest zdanie dyrektora Uniwersyteckiego Ośrodka Transferu Technologii dr. Roberta Dwilińskiego. Naukowiec... więcej

Twój komentarz może być pierwszy

Zapoznaj się z Regulaminem
Wypełnienie pól oznaczonych * jest obowiązkowe.