Reklama
  • Środa, 2 marca 2016 (13:05)

    Jak zapobiegać nowotworom?

Skąd się bierze rak? Naukowcy udowodnili, że w 10-30 proc. przyczyną są procesy zachodzące wewnątrz organizmu, czyli przypadkowe błędy podczas replikacji DNA (procesu, który zachodzi, gdy komórki się dzielą).

Odkryto wiele mutacji genów, które sprawiają, że dana osoba jest bardziej narażona na zachorowanie na raka od tych, którzy takiej mutacji nie mają.

Reklama

Ale aż 70-90 proc. wszystkich za chorowań na raka spowodowanych jest czynnikami zewnętrznymi. Wbrew pozorom to bardzo dobra wiadomość, bo oznacza to, że możesz wiele zrobić, aby nie zachorować.

Rak jelita grubego

Zdaniem naukowców za rozwój tego nowotworu złośliwego w 75 proc. odpowiada zła dieta. Zapobieganie rakowi jelita grubego warto więc zacząć od zmian w naszym menu.

Zadbaj o odpowiednią ilość błonnika w jadłospisie. Codziennie powinniśmy dostarczać organizmowi 30-40 g błonnika. Znajduje się on w zielonych warzywach (5,4 g w 10 dag brukselki), fasoli czerwonej (25 g w 10 dag), bobie (5,8 g w 10 dag), marchwi (3,6 g w 10 dag), pieczywie pełnoziarnistym (5,4 g w grahamce), grubych kaszach (5,9 g w 10 dag kaszy gryczanej), otrębach (42,4 g w 10 dag otrąb pszennych).

Z doświadczenia lekarzy i dietetyków wynika jednak, że w naszej codziennej diecie błonnika jest za mało. Aby uzupełniać niedobory, warto sięgnąć po błonnik w proszku. Można go dodawać do jogurtu, serka homogenizowanego czy płatków śniadaniowych.

Trzeba pamiętać, że wraz ze zwiększoną ilością błonnika w diecie warto zwiększyć także ilość wypijanych płynów, ponieważ błonnik wchłania wodę i pęczniejąc w jelitach poprawia ich pracę.

Ryzyko zachorowania zmniejsza także wapń (znajdziesz go przede wszystkim w nabiale) oraz witamina D – w naszym klimacie warto przyjmować jej suplementy, szczególnie od października do marca.

Rak płuc

Największe ryzyko zachorowania zauważono u palaczy. 9 na 10 osób chorych na raka płuc to osoby, które palą lub w przeszłości paliły papierosy. Dlatego rzucenie palenia oraz unikanie przebywania wśród palaczy to najlepsza profilaktyka raka płuc.

Udowodniono też, że regularne jedzenie warzyw z tzw. rodziny krzyżowych (zwłaszcza brokułów, brukselki oraz kapusty i kalafiora) może chronić przed nowotworami płuc. Warzywa te zawierają tzw. związki fitoaktywne, które chronią komórki przed niekontrolowanymi podziałami.

Czerniak

Naukowcy udowodnili zależność między oparzeniami słonecznymi a rozwojem tego groźnego raka skóry (w 65-86 proc.). Dlatego głównym i najważniejszym sposobem zapobiegania tej chorobie jest stosowanie cały rok preparatów z wysokimi filtrami UV.

Rak przełyku

W 75 proc. za jego rozwój odpowiedzialne jest picie alkoholu oraz palenie papierosów. Rzucenie palenia oraz ograniczenie picia alkoholu zmniejsza zdecydowanie to ryzyko.

Rak wątroby

Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C może w 80 proc. przyczyniać się do rozwoju raka wątrobowokomórkowego.

Przeciw WZW typu B można się zaszczepić (obowiązkowo szczepione są wszystkie dzieci).

Przeciw WZW typu C nie ma szczepionki, ale można zmniejszyć ryzyko zakażenia tym wirusem. Zwracaj uwagę u dentysty, fryzjera i kosmetyczki, czy używane są tam narzędzia jednorazowego użytku, a pozostałe czy są sterylizowane.

Korzystaj z usług tylko tych punktów, w których przestrzegane są zasady higieny.

Jeśli nie masz stałego partnera, podczas stosunków seksualnych zawsze używaj prezerwatyw.

Rak szyjki macicy

Aż 90 proc. tych nowotworów może być spowodowanych przez zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego. Ten sami wirus może się też przyczyniać do raka odbytu (w 90 proc.) oraz warg i języka. Dobrym i skutecznym sposobem zapobiegania temu rakowi jest szczepienie przeciw HPV. Lekarze zalecają, aby szczepić dziewczynki, które jeszcze nie podjęły współżycia płciowego – wraz z liczbą partnerów wzrasta ryzyko zakażenia wirusem.

Zaszczepić się mogą także kobiety, które już współżyją seksualnie (Cervarix jest rekomendowany kobietom do 55. roku życia, Gardasil do 26. roku życia).

Niezwykle rzadko zdarza się bowiem, aby ktoś zetknął się od razu ze wszystkimi typami wirusa, przeciwko którym skierowane są szczepionki. Przed szczepieniem należy wykonać cytologię, aby wykluczyć zmiany na szyjce macicy (CIN1, rak).

Z badań naukowych wynika, że nadwaga i otyłość zwiększa ryzyko nie tylko cukrzycy i chorób krążenia, ale także raka, w tym np. piersi, o co najmniej 9 proc.

Dlatego tak ważne jest utrzymywanie wagi w nor mie. Pomoże w tym dieta bogata w owoce i warzywa, chude mięso oraz systematyczna aktywność fizyczna – trzy razy w tygodniu co najmniej 30 minut (np. marsze, jazda na rowerze).

Jak się rozwija nowotwór?

Wzrost wszystkich komórek organizmu jest ściśle kontrolowany, komórki dzielą się, a potem obumierają. Gdy ten cykl zostaje zakłócony, komórka rozmnaża się (dzieli) w sposób zupełnie niekontrolowany przez organizm.

Wrastają one w głąb otaczających je tkanek, niszczą je. Potrafią również odrywać się od guza, w którym powstały. Wędrują wówczas naczyniami krwionośnymi lub limfatycznymi do bardzo nawet odległych narządów, tworząc w nich nowe guzy (są to tzw. przerzuty).

W 10-30 proc. za powstanie raka odpowiadają mutacje genetyczne. Dlatego warto sprawdzić, czy jesteśmy ich nosicielami.

Badania powinny wykonać osoby, które podlegają tzw. kryteriom amsterdamskim.

Co najmniej trzech członków rodziny chorowało na raka i jedna z tych osób jest w pierwszej linii spokrewniona z pozostałymi, np. kobieta, jej córka i jej siostra. Choroba wystąpiła w dwóch następujących po sobie pokoleniach. Przynajmniej jedna z tych osób zachorowała na raka przed ukończeniem 50. r. ż.

Można też wypełnić ankietę na stronie Centrum Onkologii (coi.pl) w zakładce Profilaktyka-Poradnia Genetyczna. Formularz jest sprawdzany i oceniany przez genetyka klinicznego. Jeśli specjalista stwierdzi, że jest to potrzebne, pacjent jest zapraszany na badania.

dr n. med. Andrzej Marszałek, dyrektor medyczny laboratoriów Synevo

Dzięki badaniom profilaktycznym można chorobę wykryć wcześnie, gdy jest ona wyleczalna. To ważne, ponieważ rak piersi jest najczęstszym nowotworem u kobiet w Polsce. Rozpoznaje się go co roku u około 17 tysięcy Polek. Niestety, w Polsce na badanie zgłasza się tylko 40 proc. kobiet.

USG lub mammografia. Mammografia jest dużo lepszym badaniem dla pań po 50, USG dla młodszych pań. W Polsce działa program wczesnego wykrywania raka piersi. Kobiety w wieku 50-69 lat raz na 2 lata mogą wykonać mammografię bezpłatnie.

Badania, które musisz wykonywać

Badania profilaktyczne nie uchronią nas przed zachorowaniem, ale pomogą wcześnie wykryć chorobę, w stadium, gdy jest ona wyleczalna.

1. Kolonoskopia – każdy po ukończeniu 50 lat powinien się poddać temu badaniu (jest to ocena stanu jelita grubego). Pozwala ono wykryć wszystkie zmiany przedrakowe – czyli polipy, nazywane też gruczolakami. Łatwo je usunąć, zanim przekształcą się w zmiany nowotworowe.

2. Cytologia – raz w roku powinna ją wykonywać każda kobieta po 20. r.ż (lub po rozpoczęciu współżycia), chyba że lekarz zaleci inaczej. Podczas badania cytologicznego specjalista może zobaczyć i zidentyfikować zmiany w szyjce macicy – od łagodnych stanów zapalnych po raka szyjki macicy.

3. Rentgen klatki piersiowej – należy wykonywać co 2 lata. Pomaga uwidocznić zmiany mogące świadczyć o nowotworze płuc.

Świat & Ludzie

Zobacz również

  • Efekt pracy zespołu prof. Jacka Jemielitego można porównać do odkrycia radu. Takie jest zdanie dyrektora Uniwersyteckiego Ośrodka Transferu Technologii dr. Roberta Dwilińskiego. Naukowiec... więcej

Twój komentarz może być pierwszy

Zapoznaj się z Regulaminem
Wypełnienie pól oznaczonych * jest obowiązkowe.